စစ္ေတြၿမိဳ႕ ဓည၀တီ(ယာယီ)ကယ္ဆယ္ေရးစခန္းတြင္ ေနထိုင္ခဲ့သည့္ ဟိႏၵဴအမ်ိဳးမ်ားအား ေတြ႔ရစဥ္
၀င္းထိန္ ေရးသားသည္
၂၀၁၈ ခုႏွစ္၊ေမလ ၁၃ ရက္ေန႔က ကမၻာ့လူ႕အခြင့္အေရးေစာင့္ၾကည့္ေရးအဖြဲ႕တစ္ခုျဖစ္တဲဲ့ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္အဖြဲ႕ Amnesty International (AI)အဖြဲ႕သည္ ARSA အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႕က ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ေတြအေပၚ အစုလိုက္အၿပံဳလိုက္သတ္ျဖတ္ခဲ့မႈႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ေတြ႕႐ွိခ်က္အစီရင္ခံစာတစ္ေစာင္ကို ထုတ္ျပန္ခဲ့ပါတယ္။ အဲ့ဒီလိုထုတ္ျပန္ၿပီး သိပ္မၾကာခင္မွာပဲ ႏုိင္ငံတကာမီဒီယာေတြအပါ၀င္ ျပည္တြင္းမီယာေတြမွာပါ အခ်ိန္အပိုင္း အျခားသာျခားၿပီး အေလးထားေဖၚျပခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီထုတ္ျပန္ခ်က္အေပၚမွာ ျမန္မာတပ္မေတာ္ ဘက္က ႀကိဳဆိုေၾကာင္းလည္း ထုတ္ျပန္ခဲ့ပါေသးတယ္။
AI ရဲ႕ ထုတ္ျပန္ခ်က္ေတြထဲမွာေတာ့ ARSA အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႕ရဲ႕ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ေတြ အေပၚ အစုလိုက္အၿပံဳလိုက္သတ္ျဖတ္ခဲ့တာေတြကိုေဖၚျပထားၿပီး ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ ၁၀၀ ေက်ာ္ကို ARSA က သတ္ျဖတ္ခဲ့တယ္လို႔ ေဖၚျပထားပါ တယ္။ AI ရဲ႕ထုတ္ျပန္ခ်က္ ထုတ္ျပန္ၿပီးရက္ပိုင္း အတြင္းမွာပဲ ဘဂၤလာေဒ႐ွ္႕ႏုိင္ငံျခားေရး၀န္ႀကီးကေတာ့ AI ရဲ႕ထုတ္ျပန္ခ်က္ဟာ ယုတၱိမဆန္ပဲယံု ၾကည္ၾကမွာမဟုတ္ဘူးလို႔႔ ေျပာဆိုခဲ့တာေတြ႐ွိပါတယ္။
ဟိႏၵဴဆိုတာ
ဟိႏၵဴဆိုတာ အိႏၵိယႏြယ္ဖြား၊ ဟိႏၵဴဘာသာကိုးကြယ္္ယံုၾကည္ၾကသူေတြပါ။ ပံုမွန္အားျဖင့္ ၾကည့္ရင္ေတာ့ ဘဂၤါလီေတြနဲ႔႐ုပ္ရည္္အားျဖင့္ အသြင္အျပင္အားလံုးတူညီေပမဲ့ ကိုးကြယ္ယံုၾကည္ မႈႈလံုး၀ကြဲလြဲပါတယ္။ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ အၾကမ္းဖက္မႈမျဖစ္ခင္အထိ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္္ေတြနဲ႔ ဘဂၤါလီ ေတြဟာ ေမာင္ေတာၿမိဳ႕နယ္အတြင္း ေရာေႏွာေနထုိင္ခဲ့ၾကတာေတြ႐ွိပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ျပႆနာေတြ၊ အဲဒီမတိုင္ခင္ျဖစ္ခဲ့တဲ့ ျပႆနာေတြကိုၾကည့္ျပန္ရင္လဲ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ ေတြကို ပစ္မွတ္ထားတာမ႐ွိခဲ့သေလာက္ပါပဲ။ ဒါေပမဲ့ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ ၾသဂုတ္လ ၂၅ ရက္ေန႔ကစခဲ့တဲ့ အၾကမ္းဖက္မႈျဖစ္စဥ္ေတြထဲမွာေတာ့ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ ၁၀၀ ေက်ာ္အထိကို အၾကမ္းဖက္ သမားေတြကသတ္ျဖတ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါဟာ AI ရဲ႕ အစီရင္ခံစာမထြက္ေပၚမီကတည္းက ျမန္မာ အစိုးရနဲ႔ ဟိႏၵဴဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ေတြ၊ ဘဂၤလားေဒ႐ွ္႕ဘက္ကိုေရာက္႐ွိသြားတဲ့ ဟိႏၵဴအမ်ိဳး သမီးေတြရဲ႕ ေျပာျပခ်က္ေတြအရ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ၂၄ ရက္ေန႔မွာ ေမာင္ေတာၿမိဳ႕နယ္ ေျမာက္ပိုင္း ရဲေဘာ္က်ေက်း႐ြာအနီးမွာ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ အေလာင္း ၄၅ ေလာင္းကို တူးေဖၚေတြ႕ ႐ွိခဲ့ၿပီး စက္တင္ဘာလ ၂၅ ရက္ေန႔မွာ ေနာက္ထပ္ ၁၇ ေလာင္းကိုတူးေဖၚေတြ႕႐ွိခဲ့ပါတယ္။
အၾကမ္းဖက္သူေတြရဲ႕ ပစ္မွတ္
ARSA ရဲ႕ လုပ္ရပ္ေတြဟာ ရဲတပ္ဖြဲ႔ ကင္းစခန္းေပါင္း ၃၀ ေက်ာ္ကို တစ္ခ်ိန္တည္း တိုက္ခိုက္္ခဲ့ၿပီးေနာက္ပိုင္း တပ္မေတာ္က ျပန္လည္႐ွင္းလင္းေရးေတြလုပ္တဲ့အခါမွာ အၾကမ္းဖက္ သမားေတြဟာ ေနအိမ္ေတြ၊ ေက်း႐ြာေတြမီး႐ႈိ႕ၿပီး ေတာ့ ဆုတ္ခြာသြားကာ လမ္းမွာေတြ႕တဲ့ လူမွန္သမွ် တစ္ျခားဘာသာ၀င္ေတြကုိ သတ္ျဖတ္ခဲ့တဲ့ သေဘာကိုေဆာင္ေနပါတယ္။ လံုၿခံဳေရးတပ္ဖြဲ႕ေတြကို ပစ္မွတ္ထားရာကေန သူတို႔နဲ႔မတူတာေတြကို အကုန္ သုတ္သင္ရမယ္ ဆိုတဲ့ အစြန္းေရာက္အေတြးေခၚေၾကာင့္ အျပစ္မဲ့တဲ့ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ေတြကို သတ္ျဖတ္ကာ ေျမျမဳပ္ခဲ့ၾကတာပါ။ ဒါ့အျပင္ အမ်ိဳးသမီးတစ္ခ်ိဳ႕ကိုလည္း သူတို႔ဘာသာ၀င္ရင္ အသက္ခ်မ္းသာ ေပးမယ္လုိ႔ေျပာဆိုၿပီးေတာ့ သေဘာတူမွသာ အသက္ခ်မ္းသာေပးၿပီး ဘဂၤါလားေဒ႐ွ္႕ဖက္ကို ေခၚသြားၾကတယ္လို႔ လြတ္ေျမာက္လာတဲ့ ဟိႏၵဴအမ်ိဳးသမီးေတြကေျပာပါတယ္။ ဟိႏၵဴတစ္ခုတည္းကို သတ္တာလားဆိုေတာ့မဟုတ္ျပန္ဘူး။ အဲဒီေဒသမွာ ေနထိုင္တဲ့ တိုင္းရင္းသားေတြ။ အထူးသျဖင့္ မူစလင္မဟုတ္သူေတြကို သတ္ျဖတ္ၾကတာျဖစ္ပါတယ္။ အဓိက အခ်က္ကေတာ့ ေမာင္ေတာနယ္ေျမထဲက တိုင္းရင္းသားေတြအပါ၀င္၊ ဟိႏၵဴေတြကိုပါ မေနရဲေအာင္ ေမာင္းထုတ္လိုတဲ့ဆႏၵဟာ အၾကမ္းဖက္သမား ေတြဆီမွာ ႐ွိေနတာကိုေတြ့ရပါတယ္။
ဘာေၾကာင့္ သမိုင္းနဲ႔ခ်ီ ေျပာေနရသလဲဲ
ဒီေမးခြန္းကေတာ့ ႏုိင္္ငံတကာသံအဖြဲ႔ ေတြႏွင့္ တစ္ျခားေသာ ႏုိင္ငံတကာကပုဂၢိဳလ္ေတြ ေဒသခံေတြနဲ႔ေတြ႕ရင္ ဒါမွမဟုတ္ သက္ဆုိင္္ရာအစိုးရအဖြဲ႕အစည္းေတြနဲ႔ေတြ႕ရင္ ေျပာဆိုၾကတဲဲ့ စကားပါ။ သမိုင္းနဲ႔ခ်ီၿပီး ေျပာေနတယ္။ ဆိုတာမ်ိဳးေတြေပါ့။ ပြင့္ပြင့္လင္းလင္းေျပာရင္ ဘဂၤါလီအေရး ဟာ သမိုင္းနဲ႔မခ်ီလို႔ မရတဲ့ကိစၥပါ။ ဘာေၾကာင့္လဲ ဆိုေတာ့ ARSA အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႕ မေပၚမီက တည္းက ဒီေျမကိုသိမ္းပိုက္ဖို႕ႀကိဳးစားခဲ့ၾကတဲ့ ဘဂၤါလီအၾကမ္းဖက္အဖြဲ႕ေတြ႐ွိခဲ့ပါတယ္။ မူဂ်ာဟစ္တ႔ိုလို RSO တို႕လို အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႕ေတြဟာ လစ္ရင္လစ္သလို ေမာင္ေတာေဒသကို သိမ္းပိုက္ဖို႔ ႀကိဳးစားခဲ့တဲ့ျဖစ္စဥ္ေတြဟာ အမ်ားႀကီး႐ွိခဲ့ပါတယ္။
အဲဒီလို အၾကမ္းဖက္မႈေတြ၊ ႐ြာလံုးကြၽတ္ မီး႐ိႈ႕သတ္ျဖတ္မႈေတြ၊ လယ္ယာေျမေတြကို သိမ္းယူမႈေတြ၊ တိုင္းရင္းသားေတြကို သတ္ျဖတ္တာေတြ မိန္းကေလးေတြကို မုဒိန္္းက်င့္တာေတြ ဒါေတြကို ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာခံစားလာရတဲ့ တိုင္းရင္းသားေတြက သမိုင္းနဲ႔ခ်ီၿပီးသိေနၾကပါတယ္။ ၁၉၄၂ ခုႏွစ္ အၾကမ္းဖက္မႉမွာ ရခိုင္အပါ၀င္ တုိင္းရင္းသား ၂၀၀၀၀ သတ္ျဖတ္ခံခဲ့ရတယ္လို႔ ေဖၚျပထားတဲ့မွတ္တမ္းေတြလဲ႐ွိပါတယ္။ အခုအခ်ိန္ထိလဲ အဲဒီအခ်ိန္က ေမာင္ေတာေဒသကေန ထြက္ေျပးလာၿပီး တစ္ျခားၿမိဳ႕နယ္ေတြမွာ ရပ္႐ြာတည္ကာေနထုိင္ၾကတဲ့သူေတြ ရွိေနေသးတယ္။ ဆိုေတာ့ ရခိုင္အပါ၀င္ ေဒသခံတိုင္းရင္းသားေတြႏွင့္ သက္ဆုိင္ရာအစိုးရအဖြဲ႕ အစည္းေတြရဲ႕ ေျပာဆိုခ်က္ေတြဟာ သမိုင္းနဲ႔ခ်ီၿပီး ေျပာေနရတာျဖစ္တယ္။
အစီရင္ခံစာအေပၚAI ရဲ႕ ရပ္တည္ခ်က္
ေမာင္ေတာၿမိဳ႕နယ္ ေျမာက္ပိုင္းခေမာင္းဆိပ္ေက်းရြာမွ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ အမ်ိဳးသား၊ အမ်ဳိးသမီးကေလး ၁၀၀ ခန္႔ကို ARSA က သတ္ျဖတ္ခဲ့တယ္လို႔ အစီရင္ခံစာထုတ္ျပန္ၿပီး ရက္ပိုင္းအတြင္းမွာပဲ ျမန္မာအစိုးရနဲ႔ တပ္မေတာ္ဘက္က အက်ယ္ တ၀င့္ေဖၚျပခဲ့ၿပီးေနာက္ ဗြၽွဗ ဖက္ကေတာ့ ARSA အၾကမ္းဖက္အဖဲြ႕ေခါင္းေဆာင္ Ata Ullah ကလက္မွတ္ေရးထိုးၿပီး သူတို႔ရဲ႕ Twitter အေကာင့္မွာ ထုတ္ျပန္ထားတဲ့ေၾကညာခ်က္ထဲမွာ ေတာ့ AI အစီရင္ခံစာပါအခ်က္ ေတြဟာ မွန္ကန္မႈမ႐ွိတဲ့ စြပ္စဲြခ်က္ေတြသာျဖစ္တယ္လို႔ VOA သတင္းတစ္ရပ္မွာ ေဖၚျပထားပါတယ္။ တစ္ဖက္မွာလည္း ဘဂၤလားေဒ႐ွ္႕ႏုိင္ငံျခားေရး၀န္ႀကီးက AI ရဲ႕ ထုတ္ျပန္ခ်က္ဟာ ယုတၱိမ႐ွိဘူးလို႔ ေျပာဆိုထားခဲ့ၾကေပမယ့္ AI အဖြဲ႕ရဲ႕ အစီရင္ခံစာကို ျပဳစု ေရးသားခဲ့သူတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ Matthew Wells က သူတို႔ရဲ႕အစီရင္ခံစာအေပၚ အခိုင္အမာရပ္တည္ ေၾကာင္းနဲ႔ ARSA အၾကမ္းဖက္အဖဲြ႕ရဲ႕ အခုလိုျငင္းဆိုတုံ႔ျပန္ခ်က္ဟာ ျမန္မာစစ္တပ္လိုပဲ တဖက္ သတ္ျငင္းဆိုတဲ့ ပံုစံမ်ဳိးျဖစ္ေနေၾကာင္း VOA ရဲ႕ ေမးျမန္းမႈကို ေျဖဆိုထားပါတယ္။ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ AI အဖြဲ႕အေနနဲ႔ကေတာ့ ဒီထုတ္ျပန္ခ်က္အေပၚမွာ အခိုင္အမာရပ္တည္ေနတာကိုေတြ႕ရပါတယ္။
AI ထုတ္ျပန္ခ်က္နဲ႔ ရခိုင္၊ဟိႏၵဴအသိုင္းအ၀ိုင္း
AI ရဲ႕ ထုတ္ျပန္ခ်က္အေပၚမွာ ရခိုင္တိုင္းရင္းသားေတြနဲ႔ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္အမ်ားစုက လက္ခံႀကိဳဆိုခဲ့ၾကပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ေျမျပင္အေျခအေနမွာ အၾကမ္းဖက္္သမား ေတြရဲ႕ သတ္ျဖတ္မႈကို အမွန္တကယ္လည္း ကိုယ့္ေတြႀကံဳေတြ႕ခဲ့ရလို႔ျဖစ္္ပါတယ္။ ေမာင္ေတာအႀကမ္းဖက္မႈျဖစ္စဥ္ျဖစ္ျဖစ္ခ်င္း၊ ျပည္တြင္း၊ျပည္ပ သတင္းမီဒီယာေတြကို သက္္ဆုိင္ရာအစိုးရက ေမာင္ေတာေဒသရဲ႕အေျခအေနအရ သတင္းရယူခြင့္မျပဳခဲ့ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ မီဒီယာႀကီးေတြဟာ ဘဂၤလာေဒ႐ွ္႕ဘက္က သတင္းရယူခဲ့ၿပီး ဒုကၡသည္ထြက္ေျပးၾကတာေတြကို ကမၻာ့မီဒီယာေတြမွာ ပထမဆံုးတင္ျပႏုိင္္ခဲဲ့ပါ တယ္။ ဒါေပမယ့္ တိုင္းရင္းသားေတြနဲ႔ ဟိႏၵဴဘာ သာ၀င္ေတြ တကယ္ခံစားခဲ့ရတဲ့ ေျမျပင္အေျခအေနမွန္ကို တင္ျပမႈမရွိတဲ့အတြက္ ေဒသခံေတြ ဘက္က မီဒီယာေတြအေပၚ တစ္ဖက္ေစာင္းနင္းရပ္တည္ေနတယ္လုိ႕ ေတြးျမင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ အင္းဒင္ကိစၥကို ႐ိုက္တာသတင္းဌာနက ေဖၚထုတ္ၿပီးေနာက္ပိုင္းမွာလည္း ဟိႏၵဴေတြ ရာနဲ႔ခ်ီသတ္ျဖတ္ခံရတာေတြ၊ တိုင္းရင္းသားေတြ သတ္ျဖတ္ခံရတာေတြကိုမေဖၚထုတ္ဘဲ အၾကမ္းဖက္သမား ၁၀ ဦး သတ္ျဖတ္ခံရတာကို အေရးတယူလုပ္တယ္ဆိုၿပီး ေ၀ဖန္မႈေတြလဲ ႐ွိခဲ့ပါတယ္။
ေမာင္ေတာအၾကမ္းဖက္မႈ ျဖစ္စဥ္ေတြေနာက္ပိုင္း ၁၀ လအၾကာ ထုတ္ျပန္ခဲ့တဲ့ AI ရဲ႕ အစီရင္ခံစာကို တိုင္းရင္းသားေတြအပါ၀င္ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ေတြကလက္ခံႀကိဳဆိုၾကသလို ယခင္က ေဒသတြင္း တုိင္းရင္းသားေတြကို ဘဂၤါလီအၾကမ္းဖက္ေတြက သတ္ျဖတ္ခဲ့တာေတြကိုလည္း ေသခ်ာစြာ စစ္တမ္းေကာက္ယူဖို႔ကိုလည္း လိုလားေနၾကပါတယ္။
AI ရဲ႕ထုတ္ျပန္ခ်က္ဟာ ေဒသခံေတြအဖို႔ ပြဲဦးထြက္အမွန္တရားလား
လက္႐ွိထုတ္ျပန္လိုက္္တဲ့ AI ရဲ႕အစီရင္ခံစာဟာ ေဒသတြင္းေနထိုင္္ၾကတဲ့ တုိင္းရင္းသား ေတြႏွင့္ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္ေတြအေပၚ ႏုိင္ငံတကာအသိုင္းအ၀ိုင္းက ဘယ္ေလာက္ထိ ကိုယ္ခ်င္းစာနာႏုိင္မွာလဲ။ လူသားခ်င္းစာနာႏုိင္မလဲဆိုတဲ့ ေမးခြန္းေတြဟာလည္း႐ွိေနပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ျပန္လည္ေခၚယူေရးႏွင့္ ေဒသတြင္းၿငိမ္းခ်မ္းစြာ အတူယွဥ္တြဲေနထုိင္ေရးအတြက္ေကာ ဘယ္ေလာက္ထိအေရးပါမွာလဲ။ ARSA ရဲ႕ လုပ္ရပ္ေတြအေပၚမွာေကာ ႏုိင္ငံတကာ အဖြဲ႕အစည္းေတြအေနနဲ႔ ႐ႈပ္ခ်ကန့္ကြက္ႏုိင္မွာလားဆိုတဲ့ ေမးခြန္းေတြဟာလဲ ထြက္ေပၚလာပါတယ္။ ဒါမွမဟုတ္ AI ရဲ႕ထုတ္ျပန္ခ်က္ဟာ ျမန္္မာႏုိင္ငံအစိုးရနဲ႔ တိုင္းရင္းသားတစ္ရပ္လံုးက အမွန္တကယ္လိုလားေနၾကတဲ့ အၾကမ္းဖက္မႈျဖစ္စဥ္မွန္ ဇာတ္လမ္းရဲ႕ ပြဲဦးထြက္အမွန္တရားမ်ား ျဖစ္ေနမွာလားဆိုတာကို ေစာင့္ၾကည့္ေနရဦးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
