(သရုပ္ေဖာ္ပံု - The Economist)

ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္သစ္အား လူအမ်ား အထိတ္တလန္႔ ျဖစ္သြားသည့္ အေၾကာင္းရင္း ႏွစ္ခုရွိသည္။ ပထမတစ္ခ်က္မွာ ဆထက္တိုးမ်ားျပားလာေသာ ကူးစက္မႈႏႈန္းျဖစ္သည္။ ကူးစက္မႈသည္ ဆယ္ဂဏန္းမွ ရာဂဏန္း၊ ထိုမွတစ္ဆင့္ ေထာင္ဂဏန္း ေသာင္းဂဏန္းအထိ ျမင့္တက္လာခဲ့သည့္ေနာက္တြင္ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈစနစ္မ်ား ၿပိဳလဲႏိုင္ေျခ၊ လူမႈေရးႏွင့္ စီးပြားေရးမ်ား ယိုယြင္းလာႏိုင္ေျခ၊ ကပ္ေရာဂါအသြင္ ပ်ံ႕ႏွံ႔ႏိုင္ေျခ စသည့္ တြက္ခ်က္မႈမ်ားသည္သာ လူအမ်ားအား လႊမ္းမိုးသြားေတာ့သည္။ ေနာက္တစ္ခ်က္မွာ မေရရာမႈျဖစ္သည္။ အခ်က္အလက္မ်ား မျပည့္စံုသည့္အျပင္ အျငင္းပြားဖြယ္ ထုတ္ျပန္ခ်က္မ်ားက ယခုေရာဂါအား ပညာရွင္မ်ား မေျဖရွင္းႏိုင္ေသးေၾကာင္း ညႊန္ျပေနသည္။ ထိုအခ်က္သည္ပင္လွ်င္ သတင္းတုမ်ား ေကာလာဟလမ်ား ထြက္ေပၚလာေအာင္ တြန္းအားေပးလ်က္ရွိသည္။

2019-nCoV ဟု အမည္ေပးထားေသာ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္သစ္၏ ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈႏႈန္းသည္ ဇန္နဝါရီ ၂၀ ရက္ေန႔အထိ ၂၈၂ ခုသာရွိခဲ့ေသာ္လည္း ၉ ရက္အၾကာတြင္ ၇၈၀၀ အထိ ျမင့္တက္သြားသည္။ တရုတ္ျပည္ျပင္ပ၌လည္း ကနဦး ကူးစက္ခံထားရသူ ၄ ဦးသာရွိရာမွ ထိုကာလအတြင္း ၁၉ ႏိုင္ငံ၌ ၁၀၅ ဦးအထိ ျမင့္တက္သြားသည္။ လူအမ်ား၏ အာရံု၌လည္း ေရာဂါကူးစက္ပံု၊ ေသဆံုးသည့္ရာခိုင္ႏႈန္း စသည့္ ေရာဂါ၏ အေျခခံအခ်က္အလက္မ်ားအား မျမင္ႏိုင္ၾကေတာ့ဘဲ သံသယစိတ္မ်ားကသာ ဖံုးလႊမ္းသြားေတာ့သည္။

ဗိုင္းရပ္စ္သစ္သည္ တစ္ကမၻာလံုးအတိုင္းအတာျဖင့္ ပ်ံ႕ႏံွ႔လာႏိုင္သလား၊ မည္သည့္အတိုင္းအတာအထိ အႏၱရာယ္ေပးႏိုင္သနည္း ဆိုသည္တို႔မွာ အေျဖရွာသင့္ေသာ ေမးခြန္းမ်ားျဖစ္သည္။ တိက်ေသာအေျခတစ္ခုရဖို႔ အခ်ိန္ၾကာျမင့္ႏိုင္ေသာ္လည္း တာဝန္ရွိသူမ်ားသည္ ယခုကတည္းက တြက္ခ်က္သင့္ေနၿပီျဖစ္သည္။

အနီးစပ္ဆံုး ခန္းမွန္းခ်က္မွာ ဤေရာဂါသည္ တရုတ္တစ္ျပည္လံုး ပ်ံ႕ႏွံ႔ၿပီးေနာက္ ကမၻာတစ္ဝန္းလံုးသို႔ ပ်ံ႕ႏွံ႔သြားႏိုင္ေသာ အႏၱရာယ္ျဖစ္သည္။ ရာအသီအလိုက္ ျဖစ္ပြားတတ္ေသာ သာမန္တုပ္ေကြးသာသာ အဆင့္၌ ရပ္သြားႏိုင္ေသာ္လည္း ၎ေရာဂါ၏ အေရးပါပံုကိုေတာ့ ထည့္သြင္းတြက္ခ်က္ထားရမည္ျဖစ္သည္။ ကမၻာ့စီးပြားေရးကိုလည္း ေရတိုအားျဖင့္ ရိုက္ခတ္ႏိုင္ေျခရွိသလို ေရာဂါအား ကိုင္တြယ္ပံုအေပၚမူတည္၍ တရုတ္ျပည္၏ ႏိုင္ငံေရးအေပၚတြင္လည္း အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ ရွိလာႏိုင္ေပသည္။

ယခုဗိုင္းရပ္စ္သည္ ၂၀၁၉ ဒီဇင္ဘာတြင္ စတင္ေပၚေပါက္ခဲ့သည္။ လူႏွင့္ တိရစၦာန္ ထိေတြ႔မႈမ်ားေသာ တရုတ္ျပည္တြင္ ဗိုင္းရပ္၏ လူကိုကူးစက္ႏိုင္သည့္ သေႏၶေျပာင္းႏိုင္ေျခသည္ ျမင့္မားႏိုင္သကဲ့သို႔ ၿမိဳ႕ျပသို႔ ေရႊ႕ေျပာင္းအေျခခ်သူမ်ားေၾကာင့္လည္း လူလူခ်င္း ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔ႏိုင္ေျခ ပိုမ်ားလ်က္ရွိသည္။

ဗိုင္းရပ္စ္သည္ လင္းႏို႔မ်ားမွတစ္ဆင့္ ႏို႔တိုက္သတၱဝါမ်ားထံ ကူးစက္ၿပီး သားရဲတိရစၦာန္မ်ားေရာင္းခ်ရာ ဝူဟန္ေစ်းသို႔ ေရာက္လာပံုေပၚသည္။ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားမွာ တုပ္ေကြးႏွင့္ဆင္ၿပီး အသက္အႏၱရာယ္ေပးႏိုင္ေသာ နမိုးနီးယားအဆုပ္ေရာင္ေရာဂါ အထိ ျဖစ္ပြားႏိုင္သည္။ ကူးစက္ခံရသူမ်ား၏ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ျပင္းထန္သည့္အေျခအေနတြင္ရွိၿပီး ေဆးရံုတက္ကုသမႈယူရန္ လိုအပ္သည္။ ၂ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ အသက္အႏၱရာယ္ စိုးရိမ္ရသည့္အေနအထား ျဖစ္သည္။ လက္ရွိအခ်ိန္အထိ ကုသေဆး၊ ကာကြယ္ေဆး မရွိေသးေပ။

မေသခ်ာဆံုးမွာ ကူးစက္ခံရသူ အေရအတြက္ျဖစ္သည္။ တရုတ္ျပည္၏ အေျခခံ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈစနစ္သည္ ေခတ္ေနာက္က်ၿပီး ဖ်ားနာသူအခ်ိဳ႕မွာ ေရွာင္ၾကဥ္ခံရျခင္း သို႔မဟုတ္ လူနာမ်ားေသာေဆးရံုမ်ားက ၎တို႔ကို လက္မခံျခင္းမ်ားရွိသည္။ ေရာဂါျဖစ္ပြားေနမွန္းမသိဘဲ  ကူးစက္ခံထားရသူလည္း အမ်ားအျပားရွိႏိုင္ေသးသည္။ ေဟာင္ေကာင္တကၠသိုလ္မွ ပညာရွင္မ်ားက ဇန္နဝါရီလ ၂၅ ရက္ေန႔အထိ ကူးစက္မႈသည္ ေသာင္းေပါင္းမ်ားစြာ ရွိေနၿပီျဖစ္ၿပီး ဤကပ္ေရာဂါသည္ လအနည္းငယ္အတြင္း အျပင္းဆန္ဆံုး ျဖစ္လာႏိုင္ေၾကာင္း တြက္ခ်က္ထားသည္။ ထိုအတိုင္းဆိုလွ်င္ ဗိုင္းရပ္စ္သည္ ထင္ထားသည္ထက္ ပိုမိုပ်ံ႕ႏွံ႔လာႏိုင္သျဖင့္ တရုတ္တစ္ျပည္တည္းတြင္ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ရန္ ပိုမိုခက္ခဲလာႏိုင္သည္။ တုပ္ေကြးႏွင့္လည္း လူအမ်ားအျပား ေသဆံုးႏိုင္သည္သာ ျဖစ္သည္။ ၂၀၁၇-၁၈ တုပ္ေကြးကာလအတြင္း အေမရိကန္တြင္ ေရာဂါကူးစက္သူ ၄၅ သန္း၊ ေသဆံုးသူ ၆၁၀၀၀ ရွိခဲ့သည္။

သိပၸံပညာရွင္မ်ားသည္ ဗိုင္းရပ္စ္ကူးစက္မႈအား ေလွ်ာ့ခ်ရန္အတြက္ ကာကြယ္ေရးႏွင့္ ကုသေရးလုပ္ငန္းမ်ား စတင္ေနၾကၿပီျဖစ္ေသာ္လည္း ၆ လမွ ၁၂ လ အထိ ၾကာႏိုင္သျဖင့္ ကမၻာႀကီးအေနျဖင့္ လူထုက်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈအေပၚ၌သာ မွီခိုေနရဦးမည္ျဖစ္သည္။

တရုတ္ျပည္တြင္လည္း ဝူဟန္ႏွင့္ ဟူေဘေဒသရွိ အျခားေနရာမ်ားကို ပိတ္ဆို႔လိုက္ျခင္းသည္ သမိုင္းတြင္ အႀကီးဆံုးေသာ ကန္႔သတ္ထိန္းခ်ဳပ္မႈျဖစ္သည္။ ျပင္းထန္လွသည့္ ကန္႔သတ္မႈမ်ားေၾကာင့္ စာသင္ေက်ာင္းႏွင့္ လုပ္ငန္းမ်ား ရပ္ဆိုင္းသြားၿပီး စီးပြားေရးသည္ အစားအစာႏွင့္ ကုန္ပစၥည္းမ်ား အိမ္အေရာက္ပို႔ေပးမႈ အေပၚတြင္သာ လည္ပတ္ေနရသည္။

(ဓာတ္ပံု - Getty Images)

ကြ်မ္းက်င္သူမ်ားကေတာ့ တရုတ္၏ ေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ားအား ခ်ီးက်ဴးၾကပါသည္။ တရုတ္ပညာရွင္မ်ားသည္ ၂၀၀၃ တြင္ ဆားစ္ကို ကိုင္တြယ္ခဲ့သည္ထက္ ယခု ဝူဟန္ဗိုင္းရပ္စ္အေရးတြင္ ကူးစက္မႈအား ေတာက္ေလွ်ာက္ စစ္ေဆးလ်က္ရွိျခင္း၊ ဗိုင္းရပ္၏ဇစ္ျမစ္ကို ရွာေဖြျခင္း၊ သတင္းထုတ္ျပန္ျခင္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ကာ ပိုမိုႏိုင္နင္းစြာ ေျဖရွင္းလ်က္ရွိသည္။

တရုတ္ျပည္၏ ဖြံ႔ၿဖိဳးမႈႏႈန္းသည္ ဝူဟန္ဗိုင္းရပ္စ္အေရး မစတင္မီ ၆ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိခဲ့ရာမွ ယခု ပထမေလးလပတ္အတြင္း ၂ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ က်ဆင္းသြားႏိုင္ေျခ ရွိေနသည္။ ကမၻာ့ကုန္ထုတ္လုပ္မႈ၏ ငါးပံုတစ္ပံုခန္႔သည္ တရုတ္မွလာသည္ျဖစ္ရာ ကမၻာလံုးဆိုင္ရာ ဖြံ႔ၿဖိဳးမႈႏႈန္း အေပၚတြင္လည္း သိသိသာသာ ရိုက္ခတ္ႏိုင္ေသးသည္။ စီးပြားေရးက ဗိုင္းရပ္စ္ကူးစက္မႈ အားေပ်ာ့လာခ်ိန္တြင္ ျပန္လည္ ဦးေမာ့လာႏိုင္ေသးေသာ္လည္း တရုတ္ျပည္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီ ထို႔ထက္ ရွီက်င့္ဖ်င္၏ ဂုဏ္သတင္းမွာမူ အထိနာက်န္ခဲ့ဦးမည့္ အေျခအေနတြင္ ရွိေနသည္။ သိပၸံပညာ၏စြမ္းအားျဖင့္ အုပ္ခ်ဳပ္ျခင္းသည္ ဒီမိုကေရစီထက္ ပိုထိေရာက္ေၾကာင္း ပါတီက ဆိုသည္။ ဗိုင္းရပ္အားထိန္းခ်ဳပ္ရန္ ၿမိဳ႕မ်ားကို အင္အားသံုးပိတ္ဆို႔ျခင္းကမူ အဓိပၸာယ္ေနာက္တစ္မ်ိဳး ညႊန္ျပလွ်က္ရွိသည္။

တရုတ္ျပည္ ျပင္ပတြင္ဆိုလွ်င္ ထိုကဲ့သို႔ေသာ ပိတ္ဆို႔ထိန္းခ်ဳပ္မႈမ်ားမွာ စိတ္ကူးထဲေတာင္ မထည့္ႏိုင္သည့္ အေျခအေနျဖစ္သည္။ ေဆးဝါးႏွင့္ စီးပြားေရးဆိုင္ရာ ကုန္က်မႈမ်ားသည္ ဗိုင္းရပ္စ္ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈအား ထိန္းခ်ဳပ္ေနသည့္ အစိုးရမ်ားအေပၚ သက္ေရာက္လာမည္ျဖစ္သည္။  

ထိန္းခ်ဳပ္မႈမ်ား မည္မွ်ပင္ေဆာင္ရြက္ေစကာမူ ျပန္႔ပြားမႈသည္ ျမင့္တက္ႏိုင္ေသးသည္။ အာရွတိုက္ရွိ ဧရာမၿမိဳ႕ႀကီးမ်ား၏ ဆင္းရဲသားရပ္ကြက္မ်ားႏွင့္ အာဖရိကရွိ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈစနစ္ အခ်ိဳ႕သည္ လူနာမ်ားကို သီးသန္႔ခြဲ ကုသျခင္းႏွင့္ ေနာက္ေၾကာင္းစံုစမ္းျခင္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ႏိုင္မည္မဟုတ္ေပ။ ဗိုင္းရပ္စ္က ကူးစက္ႏႈန္းပိုမ်ားၿပီး အသက္အႏၱရာယ္ ေပးႏိုင္သည္အထိ သေႏၶေျပာင္းသြားျခင္းမ်ိဳးလည္း ျဖစ္ႏိုင္ေသးသည္။

ကမၻာ့လူထုသည္ ယခင္ကတစ္ခါမွ မရွိခဲ့ဖူးေသးသည့္ တုန္႔ျပန္မႈမ်ိဳးျဖင့္ ဝူဟန္ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ကာကြယ္ေရးအား ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ ေဆာင္ရြက္လွ်က္ရွိသည္။ သို႔ေသာ္ျငားလည္း ဗိုင္းရပ္စ္သည္ အႏၱရာယ္ႀကီးႀကီးမားမား ေပးႏိုင္ေသာ အေျခအေနတြင္ ရွိေနဆဲျဖစ္သည္။ လူသားတို႔၏ ေဘာင္ေက်ာ္သည့္ အမူအက်င့္သစ္မ်ား ရွိလာျခင္း၊ တိရစၦာန္ေမြးျမဴေရးမ်ား မ်ားျပားလာျခင္း၊ ၿမိဳ႕ျပမ်ားတြင္ လူေနထူထပ္လာျခင္း၊ ကမၻာႀကီးပူေႏြးလာေအာင္ ျပဳမူျခင္းမ်ား ရွိေနေသးသေရြ႕ ေရာဂါအသစ္မ်ားလည္း ေတြ႔လာရမည္သာ ျဖစ္သည္။ ဝူဟန္ဗိုင္းရပ္စ္ကေပးေသာ ဖ်ားနာမႈသည္ ဆားစ္၊ မားစ္၊ နီပါ၊ ဇီကာ၊ မကၠစီကန္ဝက္တုပ္ေကြး တို႔ကဲ့သို႔ေသာ ကပ္ေဘးေပါင္းမ်ားစြာထဲမွ တစ္ခုသာျဖစ္သည္။  ေနာက္ဆံုးမဟုတ္ေသးေပ။

ေစာသႏၱာေအး
(The Economist, February 1st, 2020 တြင္ ေဖာ္ျပပါရွိေသာ How bad will it get? ကို ေကာက္ႏုတ္ျပန္ဆိုပါသည္။)

ဆက္စပ္သတင္းမ်ား -
■ ဝူဟန္ဗိုင္းရပ္စ္ ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈ လေပါင္းမ်ားစြာၾကာျမင့္ႏိုင္ေၾကာင္း ပညာရွင္မ်ားေျပာ
■ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္သစ္ ေသဆံုးသူ ၈၀၀ ေက်ာ္ျဖင့္ ဆားစ္ကို ေက်ာ္တက္
■ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈအား အေရးေပၚအေျခအေနအျဖစ္ ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ ေၾကညာ

Author: Admin