(ဓာတ္ပံု - The New York Times)

ေစာသႏၱာေအး ဘာသာျပန္ဆိုသည္။

ျမန္မာျပည္အေနာက္ပိုင္း အလွမ္းေဝးလြန္းတဲ့ေနရာက သိန္းနဲ႔ခ်ီတဲ့ ျပည္သူေတြဟာ အစိုးရရဲ႕ေက်းဇူးေတာ္ေၾကာင့္ ကိုဗစ္-၁၉ ေရာဂါဆိုးအေၾကာင္းကို ေရေရရာရာ မသိဘဲ ရွိေနႏိုင္တယ္လို႔ လူ႔အခြင့္အေရး အဖြဲ႔ေတြရဲ႕ ေျပာၾကားခ်က္ေတြအရ သိရပါတယ္။ အဲဒီေဒသမွာ ျပင္းထန္လွတဲ့တိုက္ပြဲေတြ ရွိေနၿပီး ျမန္မာအစိုးရကလည္း အင္တာနက္ျဖတ္ေတာက္ထားတာ ႏွစ္ခ်ီ ၾကာျမင့္ေနပါၿပီ။

ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ဦးေဆာင္တဲ့ ျမန္မာအစိုးရဟာ ၂၀၁၉ ဇြန္လမွာ ဒီေဒသထဲက ၿမိဳ႕နယ္ ၉ ခုမွာ အင္တာနက္ျဖတ္ေတာက္ခဲ့ပါတယ္။ ျမန္မာစစ္တပ္နဲ႔ လက္နက္ကိုင္ေတြအၾကား ပဋိပကၡေတြကို အင္တာနက္က မီးေလာင္ရာေလပင့္ ျဖစ္ေစတယ္ဆိုတဲ့ စိုးရိမ္မႈနဲ႔ပါ။

ေမလမွာေတာ့ ၿမိဳ႕နယ္တစ္ခုမွာ အင္တာနက္ျပန္ဖြင့္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ လူဦးေရစုစုေပါင္း ၈ သိန္းခန္႔ရွိတဲ့ က်န္တဲ့ ၈ ၿမိဳ႕နယ္မွာေတာ့ သတင္းအေမွာင္ခ်ထားဆဲပါ။

လူ႔အခြင့္အေရး ေစာင့္ၾကည့္အဖြဲ႔ (Human Rights Watch) နဲ႔ ႏိုင္ငံတကာလြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာ အဖြဲ႔ကေတာ့ ခုလို အင္တာနက္ပိတ္ဆို႔ထားတာဟာ ျပည္သူလူထုအတြက္ အႏၱရာယ္ရွိတယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။ ျပည္သူေတြဟာ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္ခံရမႈေတြကို သတင္းေပး တိုင္ၾကားျခင္း မျပဳႏိုင္ရံုသာမက အခုဆိုရင္ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ကပ္ေရာဂါနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ လူထုက်န္းမာေရး ပညာေပး ေဆာင္ရြက္ခ်က္ေတြနဲ႔ပါ အဆက္အသြယ္ ျပတ္ေတာက္ေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။

 “ရခိုင္ျပည္နယ္မွာ ကပ္ေရာဂါၾကားက ျမန္မာစစ္တပ္နဲ႔ ရကၡိဳင့္တပ္ေတာ္တို႔ရဲ႕ လက္နက္ကိုင္ပဋိပကၡ ေတြေၾကာင့္ အရပ္သားေတြဟာ သူတို႔ရဲ႕ လံုၿခံဳေရးအတြက္ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ သိခြင့္ရဖို႔ အေရးႀကီးတယ္။” လို႔ လူ႔အခြင့္အေရး ေစာင့္ၾကည့္အဖြဲ႔ရဲ႕ အာရွေရးရာ ဥပေဒအႀကံေပး လင္ဒါ လက္ဒီယာ က ထုတ္ျပန္ခ်က္တစ္ခုမွာ ေျပာၾကားထားပါတယ္။

ဇြန္လ ၂၂ ရက္ေန႔အထိ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္စစ္ေဆးမႈ ၆၄၅၃၂ ႀကိမ္ရွိပါတယ္။ ဒီအထဲမွာ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး ေတြ႔ရွိမႈ ၂၉၂ ႀကိမ္ရွိၿပီး ေသဆံုးသူစုစုေပါင္း ၆ ဦးရွိတယ္လို႔ က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးဌာနရဲ႕ ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ သိရပါတယ္။

ေမာင္ေတာနဲ႔ ဘူးသီးေတာင္က မြတ္ဆလင္ တစ္သိန္းေက်ာ္ ေနထိုင္ေနၾကတဲ့ ဒုကၡသည္စခန္းေတြမွာလည္း ကူးစက္မႈတခ်ိဳ႕ ေတြ႔ရွိထားပါတယ္။ ဒီက ဒုကၡသည္အမ်ားစုဟာ ျမန္မာစစ္တပ္ရဲ႕ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္က နယ္ေျမရွင္းလင္းေရး လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေၾကာင့္ ေရာက္ေနၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ မြတ္ဆလင္ေတြအေပၚမွာ လူမ်ိဳးတုန္းသတ္ျဖတ္မႈနဲ႔ ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္မႈေတြ က်ဴးလြန္ခဲ့တယ္လို႔ တရားစြဲခံထားရတဲ့ ျမန္မာစစ္တပ္ကို ႏိုင္ငံတကာခံုရံုးမွာ ရင္ဆိုင္ဖို႔ ကုလသမဂၢက ေတာင္းဆိုထားပါတယ္။ ဒီေဒသမွာ မၾကာေသးမီကမွ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ လက္နက္ကိုင္ပဋိပကၡေတြေၾကာင့္ ေနရပ္စြန္႔ခြာ ထြက္ေျပးလာရသူ ရခိုင္လူမ်ိဳးေတြလည္း ရွိေနၾကပါတယ္။

၂၀၂၀ အေစာပိုင္းမွာ ကမၻာတစ္ဝန္းမွာ ကိုရိုနာကပ္ေဘးႀကီး ပ်ံ႕ႏွံ႔လာေတာ့ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ ဦးေဆာင္တဲ့ အစိုးရဟာ “မည္သူ႔ကိုမွ ခ်န္လွပ္မထားေရး” ဆိုတဲ့ ေၾကြးေၾကာ္သံနဲ႔အတူ လူအခ်င္းခ်င္း ခပ္ခြာခြာ ေနထိုင္ေရး (Social Distancing) လိုမ်ိဳး ေရာဂါကာကြယ္ေရး လံႈ႕ေဆာ္ခ်က္ေတြ စတင္ခဲ့ပါတယ္။

ဒါေပမဲ့ ALD ပါတီရဲ႕ အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ ေဒၚထုေမကေတာ့ ရခိုင္ေျမာက္ပိုင္းနဲ႔ ခ်င္းျပည္နယ္ စပ္ၾကားတစ္ဝိုက္ေဒသေတြမွာ က်န္းမာေရးသတိေပးခ်က္ေတြ မသိၾကဘူးလို႔ တနဂၤေႏြေန႔က ေျပာပါတယ္။ အစိုးရရဲ႕ ေဖ့စ္ဘုတ္၊ ဖုန္းေဆာ့ဖ္ဝဲနဲ႔ ဝက္ဘ္ဆိုက္ေပၚက အသိေပးခ်က္ေတြကို ဒီေဒသေတြမွာ လက္လွမ္းမမီၾကပါဘူး။

 “ကြ်န္မရဲ႕ မဲဆႏၵနယ္ကျပည္သူေတြကို ကိုဗစ္-၁၉ အေၾကာင္း သိၾကလားေမးၾကည့္တာ ကမၻာ့ကပ္ေရာဂါႀကီးအေၾကာင္းကို သူတို႔ကို အစကေန ျပန္ရွင္းျပေနရတယ္။ Social Distancing (အခ်င္းခ်င္း ခပ္ခြာခြာေနဖို႔) ဆိုတာက ဘယ္ဟာ၊ လက္ကို ဘယ္လို ေသခ်ာေဆးရမယ္ ဆိုတာေတြ ရွင္းျပရတယ္။” လို႔ ေဒၚထုေမက ေျပာပါတယ္။

 “ကိုဗစ္နဲ႔ဆိုေတာ့ ကြ်န္မလည္း သိပ္သြားလာလို႔ မရဘူးေလ။ ကြ်န္မလည္း ေတြ႔သမွ်လူကို သတိေပးရံုပဲ တတ္ႏိုင္တယ္။ …သူတို႔က ကိုဗစ္အေၾကာင္း မၾကားဖူးေတာ့ မေၾကာက္ၾကဘူး။ ေလာေလာဆယ္မွာ သူတို႔က တိုက္ပြဲကို အမ်ားႀကီးပိုစိုးရိမ္ၾကတယ္” လို႔ လႊတ္ေတာ္အမတ္ေဒၚထုေမက ေျပာပါတယ္။

စီအန္အန္က ဒီအေၾကာင္းကို ေမးျမန္းဖို႔ ႏိုင္ငံေတာ္အတိုင္ပင္ခံရံုး ေျပာခြင့္ရပုဂၢိဳလ္ ဦးေဇာ္ေဌးဆီ ဆက္သြယ္ထားပါတယ္။

အဆံုးမသတ္ႏိုင္ေသးတဲ့ တိုက္ပြဲေတြ

တပ္မေတာ္နဲ႔ ေအေအၾကား ရင္ဆိုင္တိုက္ပြဲေတြဟာ ၂၀၁၈ ေႏွာင္းပိုင္းမွာ စတင္ခဲ့ပါတယ္။ ေအေအဟာ ဗုဒၶဘာသာ ရခိုင္လူမ်ိဳးအမ်ားစုေနထိုင္တဲ့ ရခိုင္ျပည္နယ္မွာ ပိုမိုက်ယ္ျပန္႔တဲ့ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ ရရွိေရးအတြက္ တိုက္ပြဲဝင္ေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။

စစ္ပြဲအရွိန္ ျမင့္လာတာနဲ႔အမွ် အင္တာနက္ျဖတ္ေတာက္မႈ ရွိလာၿပီး အရပ္သား ေသၾကမႈေတြလည္း ရွိလာပါတယ္။ လူထုဟာ သတင္းအခ်က္အလက္ကို အခ်ိန္နဲ႔တစ္ေျပးညီ မရၾကေတာ့ဘူးလို႔ ရခိုင္ႏိုင္ငံေရးပါတီနဲ႔ အရပ္ဘက္အဖြဲ႔အစည္းေတြ ပူးေပါင္းၿပီး တနဂၤေႏြေန႔က လူမႈကြန္ရက္ေပၚမွာ ေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ အိတ္ဖြင့္ေပးစာမွာ ေရးသားထားပါတယ္။

အင္တာနက္ ျဖတ္ေတာက္လိုက္ေပမယ့္ တိုက္ပြဲေတြက ပိုမိုမ်ားျပားလာသလို ၂၀၂၀ ဇန္နဝါရီကေန ေမလအထိ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ တိုက္ပြဲေတြအတြင္း အရပ္သား ေသဆံုးသူ ၁၅၁ ဦး၊ ဒဏ္ရာရသူ ၃၄၄ ဦးရွိတယ္လို႔ ဒီစာအရ သိရပါတယ္။

 “ဒါက အရံႈးအႏိုင္ အေျဖေပၚမယ့္ပဋိပကၡ မဟုတ္ဘူး” ျမန္မာ့အေရး ေလ့လာသံုးသပ္သူ ရစ္ခ်က္ဟိုေဆးက ႏိုင္ငံတကာ ပဋိပကၡေတြေစာင့္ၾကည့္ေရး အဖြဲ႔ (International Crisis Group) ထံေပးပို႔တဲ့ ထုတ္ျပန္ခ်က္တစ္ေစာင္မွာ ေရးသားထားပါတယ္။ ဒီကိစၥဟာ ရခိုင္လူထုက ပိုမိုက်ယ္ျပန္႔တဲ့ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္နဲ႔ သူတို႔နဲ႔အနာဂတ္အတြက္ ကိုယ္ပိုင္ျပဌာန္းခြင့္လိုခ်င္လို႔ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ ႏိုင္ငံေရးျပႆနာပဲ။ ဒါကို ႏိုင္ငံေရးအရ တုန္႔ျပန္အေျဖရွာရမွာကို လုပ္ေဆာင္ေနတာေတာ့ မရွိဘူး” လို႔ သူက ဆိုပါတယ္။

ဒါကိုမေျဖရွင္းႏိုင္ရင္ အဆံုးမသတ္တဲ့ စစ္ပြဲပဲရွိလာမယ္လို႔ ဟိုေဆးက ေျပာပါတယ္။ ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္မႈေတြ က်ဴးလြန္တယ္ဆိုတဲ့ စြပ္စြဲခ်က္ေတြလည္း ေအေအနဲ႔ ျမန္မာစစ္တပ္ ႏွစ္ဖြဲ႔လံုးအေပၚ ရွိေနပါတယ္။

ဒီလိုမ်ိဳး ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္မႈေတြဟာ အင္တာနက္ျဖတ္ေတာက္ထားမႈေၾကာင့္ သတင္းေပးပို႔ႏိုင္ျခင္း မရွိသလို မွတ္တမ္းတင္ထားႏိုင္ျခင္းလည္း မရွိဘူးလို႔ ရခိုင္အမ်ိဳးသားပါတီ ဗဟိုအလုပ္အမႈေဆာင္ေကာ္မတီဝင္ ဦးခိုင္ေက်ာ္မိုးက ေျပာပါတယ္။

“လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြက တပ္မေတာ္နဲ႔ ေအေအ ႏွစ္ဘက္လံုးမွာ ရွိႏိုင္တယ္။ အင္တာနက္မရွိေတာ့ လူထုက ဒီလိုကိစၥမ်ိဳးကို တင္ျပႏိုင္တဲ့ သတင္းေထာက္ေတြ၊ ေဒသတြင္းနဲ႔ ႏိုင္ငံတကာ အဖြဲ႔အစည္းေတြနဲ႔ အဆက္အသြယ္ျပတ္ေနတယ္။” လို႔ ဦးခိုင္ေက်ာ္မိုးက ဆိုပါတယ္။

ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ထံ လိပ္မူၿပီး တနဂၤေႏြေန႔က ထုတ္ျပန္ခဲ့တဲ့ အိတ္ဖြင့္ေပးစာမွာ ရခိုင္အဖြဲ႔အစည္း ၇၉ ဖြဲ႔ ပူးေပါင္းလက္မွတ္ေရးထိုးထားပါတယ္။ အစိုးရအေနနဲ႔ ႏိုင္ငံေရးအရ အေျဖရွာရန္အတြက္ အင္တာနက္ျဖတ္ေတာက္ထားမႈကို အရင္ျပန္ဖြင့္ေပးဖို႔ လိုအပ္တယ္လို႔ ဒီစာမွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။

လြတ္လပ္စြာဆႏၵထုတ္ေဖာ္ခြင့္နဲ႔ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ား ရယူပိုင္ခြင့္ဟာ ဒီမိုကေရစီရဲ႕ အေျခခံအုတ္ျမစ္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ယေန႔ေခတ္မွာ အင္တာနက္အသံုးျပဳခြင့္ဟာ ဒီမိုကေရစီ စံခ်ိန္စံညႊန္းတစ္ရပ္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ စီးပြားေရး ပညာေရး က်န္းမာေရးနဲ႔ လူမႈေရးဆိုင္ရာ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ တန္းတူညီမွ်ရယူခြင့္ ေတာင္းဆိုေၾကာင္း ဒီစာမွာ ေရးသားထားပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲႏွစ္

တျခားႏိုင္ငံအမ်ားစုမွာလိုပဲ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း ကိုရိုနာပ်ံ႕ႏွံ႔မႈ ထိန္းခ်ဳပ္ေရးအတြက္ သြားလာခြင့္ကန္႔သတ္ခ်က္ေတြ ထုတ္ျပန္ထားပါတယ္။ ဒီအထဲမွာ လူစုလူေဝးမလုပ္ဖို႔၊ ႏိုင္ငံရပ္ျခားက ျပန္ေရာက္လာသူေတြ ကြာရန္တင္းဝင္ဖို႔ စတဲ့အခ်က္ေတြလည္း ပါဝင္ပါတယ္။

ဒီစည္းကမ္းေတြကို မလိုက္နာသူေတြအတြက္လည္း အစိုးရဟာ ျပစ္ဒဏ္ေတြ သတ္မွတ္ထားပါတယ္။ ကြာရန္တင္းစည္းကမ္းေတြကို မလိုက္နာသူေတြအတြက္ ဆိုရင္ တစ္ႏွစ္အထိ အျပစ္ေပးႏိုင္တဲ့ ေထာင္ဒဏ္လည္း ပါဝင္ပါတယ္။ စည္းကမ္းေဖာက္ဖ်က္လို႔ အက်ဥ္းက်ခံရသူ ၅၀၀ ထက္မနည္းရွိၿပီး ဒီအထဲမွာ ကေလးေတြလည္း ပါဝင္ပါတယ္။

ဒီစည္းကမ္းေတြဟာ ဗုိင္းရပ္စ္ျပန္႔ပြားမႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ပံုေပၚေပမယ့္ အျခားတစ္ဘက္မွာေတာ့ ေဝဖန္မႈေတြ ရွိေနျပန္ပါတယ္။

 “က်န္းမာေရးနဲ႔ မညီညြတ္တဲ့ အက်ဥ္းေထာင္ထဲမွာ လူရာေပါင္းမ်ားစြာကို အုပ္စုလိုက္ အခ်ဳပ္ခန္းထဲ ထည့္လိုက္တာက ကိုဗစ္ထိန္းခ်ဳပ္ေရး ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ ေျပာင္းျပန္ျဖစ္ေနတယ္”  လို႔ လူ႔အခြင့္အေရးေစာင့္ၾကည့္အဖြဲ႔က ေမလမွာထုတ္ျပန္ခဲ့တဲ့ စာထဲမွာ ဖီလ္ေရာဘက္ဆင္က ေျပာၾကားထားပါတယ္။

ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ရဲ႕ ကိုဗစ္ကို ကိုင္တြယ္ပံုဟာ ဒီႏွစ္ေႏွာင္းပိုင္းမွာက်င္းပယ့္ ေရြးေကာက္ပြဲအတြက္လည္း အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ ရွိႏိုင္ပါတယ္။

ေဒၚထုေမကေတာ့ ရခိုင္ေဒသက တိုက္ပြဲေတြနဲ႔ ေနာက္ဆက္တြဲ အင္တာနက္ျဖတ္ေတာက္မႈေတြေၾကာင့္ ဒီေဒသမွာ ေဒၚစုနဲ႔ သူ႔ရဲ႕ NLD ပါတီကို မဲေပးမယ့္သူအေရအတြက္ ေလ်ာ့နည္းသြားႏိုင္တယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။

 “၂၀၁၅ တုန္းက ကြ်န္မ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ကို ယံုၾကည္ခဲ့တယ္။ သူနဲ႔တြဲလုပ္ရမွာကို ဝမ္းသာခဲ့တယ္။” လို႔ ေဒၚထုေမက ေျပာပါတယ္။
“ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ဟာ နယ္ဘက္က ျပည္သူလူထုအတြက္ အင္တာနက္အသံုးျပဳခြင့္ရေအာင္ ကူညီေပးလိမ့္မယ္လို႔ပဲ ယူဆခဲ့တာ၊ ျဖတ္ေတာက္ပစ္မယ္ မထင္ခဲ့ဘူး” လို႔ သူက ဆိုပါတယ္။

“ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္အေနနဲ႔ လူ႔အခြင့္အေရးဆိုတာကို ပါးစပ္ကေျပာေနရံုနဲ႔မရဘူး။ လက္ေတြ႔လုပ္ေဆာင္ဖို႔ လိုတယ္။” လို႔ ေဒၚထုေမက ထပ္ေလာင္းေျပာၾကားပါတယ္။

အျခားတစ္ဘက္မွာေတာ့ ဗိုင္းရပ္စ္အေရးနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ေဒၚစုရဲ႕ကိုင္တြယ္ပံုေတြဟာ ေရြးေကာက္ပြဲအေပၚ ဘာမွ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ မရွိတာမ်ိဳးလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါေသးတယ္။ အင္တာနက္ ျဖတ္ေတာက္ခံထားရတဲ့အတြက္ ႏိုင္ငံအေနာက္ပိုင္း အစြန္အဖ်ားေဒသက ျပည္သူအမ်ားအျပားဟာ ဒီကပ္ေဘးအေၾကာင္းကို နကန္းတစ္လံုးမွ မၾကားဖူးလိုက္တာမ်ိဳးလည္း ျဖစ္ႏိုင္တဲ့အတြက္ပါ။

ေစာသႏၱာေအး
(စီအန္အန္သတင္းဌာန ေဆာင္းပါးရွင္ Angus Watson ရဲ႕ The country where hundreds of thousands of people haven't heard of Covid-19 ကို ျမန္မာဘာသာ ျပန္ဆိုပါတယ္။)

Author: Admin