အရင္ကထက္ ဒီေခတ္မွာ တိရစၦာန္ကေန လူကို ေရာဂါပိုးကူးစက္မႈေတြဘာလို႔ ပိုျမင့္လာရတာလဲ ဆိုတာ ေမးခြန္းထုတ္စရာျဖစ္ေနပါတယ္။ (ဓာတ္ပံု - Getty Images)

တရုတ္ႏုိင္ငံကေန စတင္ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔လာတဲ့ ဝူဟန္ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ ကမၻာတဝန္း အထိတ္တလန္႔ျဖစ္ေနၾကရတာ အားလံုးအသိပါပဲ။ ဒီဗိုင္းရပ္စ္စတင္ကူးစက္တဲ့ အရင္းအျမစ္ကို အတိအက်မထုတ္ျပန္ႏုိင္ေသးေပမယ့္ တိရစၦာန္ကေနတစ္ ဆင့္ကူးစက္လာတယ္လို႔ ယူဆထားရျပီး ယခုဆယ္စုႏွစ္ေတြအတြင္း တိရစၦာန္ေတြကေန လူကိုကူးစက္တဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြရဲ႕ အႏၱရာယ္ျမင့္တက္လာမႈကို မီးေမာင္းထိုးျပလ်က္ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အရင္ကထက္ ဒီေခတ္မွာ တိရစၦာန္ကေန လူကို ေရာဂါပိုးကူးစက္မႈေတြဘာလို႔ ပိုျမင့္လာရတာလဲ ဆိုတာ ေမးခြန္းထုတ္စရာျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။

ကုန္လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေပါင္း ၅၀ အတြင္း တိရစၦာန္ေတြမွာျဖစ္ပြားတဲ့ ေရာဂါပိုးေတြဟာ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲမႈေတြျဖစ္ေပၚျပီး လူေတြကိုကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈေတြ အလ်င္အျမန္တုိးပြားလို႔လာတာကို ကိန္းဂဏန္းအခ်က္အလက္ေတြအရ ထင္ထင္ရွားရွား ေတြ႕ျမင္ႏုိင္ပါတယ္။ ဒီအတြက္ ၁၉၈၀ လြန္ႏွစ္ေတြမွာ ေမ်ာက္ဝံမ်ားမွတင္ကူးစက္ျပီး ကပ္ဆိုက္ခဲ့ရတဲ့ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ကေန စလို႔ ၂၀၀၄ ခုႏွစ္မွ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္အတြင္း ၾကက္၊ ငွက္ တို႔ကေနကူးစက္တဲ့ တုပ္ေကြး၊ အဲဒီေနာက္ ၂၀၀၉ ခုႏွစ္မွာ ဝက္ေတြကေန ကူးစက္တဲ့ တုပ္ေကြး နဲ႔ SARS နဲ႔ အီိဘိုလာေရာဂါေတြဟာ သက္ေသပါပဲ။

လူေတြဟာ ေရွးယခင္ကလည္း တိရစၦာန္ေတြဆီက ေရာဂါပိုးေတြ ကူးစက္ခံခဲ့ရၿပီး တကယ္တမ္းမွာ ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔ႏုိင္တဲ့ ေရာဂါအမ်ားစုဟာ တိရစၦာန္ေတြဆီကေန စတင္ကူးစက္တာပါ။ ဒါေပမဲ့ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ေျပာင္းလဲမႈနဲ႔အတူ လူဦးေရမ်ားျပားတဲ့ ျမိဳ႕ျပေဒသေတြ တုိးပြားလာျခင္း၊ ႏုိင္ငံတကာခရီးသြားလာမႈ ျမင့္တက္လာျခင္းေတြေၾကာင့္ ဒီလိုေရာဂါပိုးေတြ ျဖစ္ပြားတဲ့အခါမွာ ကူးစက္မႈႏႈန္းက ယခင္ထက္ ပိုမိုျမန္ဆန္လာခဲ့ပါတယ္။

တိရစၦာန္အမ်ားစုဟာ ေရာဂါျဖစ္ပြားေစႏုိင္တဲ့ ဘက္တီးရီးယားနဲ႔ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကို သယ္ေဆာင္ထားၾကၿပီး မူလသူတုိ႔ကပ္တြယ္ရာ သတၱဝါမ်ိဳးစိတ္ကေန ေနာက္တစ္မ်ိဳးစီ ကူးစက္တဲ့အခါမွာ ဆင့္ကဲ ေျပာင္းလဲသြားတတ္ၾကပါတယ္။ သူတို႔ ေျပာင္းလဲတြယ္ကပ္လိုက္တဲ့ သတၱဝါမ်ိဳးစိတ္အသစ္ရဲ႕ ကိုယ္ခံအားစနစ္က ေရာဂါပိုးကိုသတ္ႏုိင္ဖို႔ ႀကိဳးစားသလို ေရာဂါပိုးကလည္း သူတြယ္ကပ္လိုက္တဲ့ ခႏၶာအသစ္မွာ ရွင္သန္ႏုိင္ဖို႔ ျပန္လည္တုိက္ခိုက္ပါတယ္။ ဒီလိုကေန ကိုယ္ခံအားစနစ္နဲ႔ ေရာဂါပိုးေတြဟာ အျပန္အလွန္တုိက္ခိုက္ရင္း အဆင့္ဆင့္ေျပာင္းလဲလာတာပါ။ ဥပမာအေနနဲ႔ သာမန္တုပ္ေကြးေရာဂါ ကူးစက္ခံရမႈေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈရာခိုင္ႏႈန္းဟာ ၀.၁ ရာခိုင္ႏႈန္းသာရွိေပမယ့္ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္ကျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ SARS တုပ္ေကြးေရာဂါကူးစက္ခံရမႈေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈရာခိုင္ႏႈန္းကေတာ့ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိရွိတာကို ေတြ႕ႏုိင္ပါတယ္။

တိရစၦာန္အမ်ားစုဟာ ေရာဂါျဖစ္ပြားေစႏုိင္တဲ့ ဘက္တီးရီးယားနဲ႔ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြကို သယ္ေဆာင္ထားၾကၿပီး မူလသူတုိ႔ကပ္တြယ္ရာ သတၱဝါမ်ိဳးစိတ္ကေန ေနာက္တစ္မ်ိဳးစီ ကူးစက္တဲ့အခါမွာ ဆင့္ကဲ ေျပာင္းလဲသြားတတ္ၾကပါတယ္။ (ဓာတ္ပံု - Getty Images)

သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္နဲ႔ ရာသီဥတု ေဖာက္ျပန္ေျပာင္းလဲမႈေတြက တိရစၦာန္ေတြရဲ႕ ရွင္သန္ေနထိုင္ရာေနရာ၊ ေနထိုင္မႈပံုစံ၊ ဘယ္သတၱဝါက ဘယ္သတၱဝါကိုစားတယ္ဆိုတဲ့ အေလ့အထေတြကိုပါ ေျပာင္းလဲေစပါတယ္။ အဲဒီလိုပဲလူေတြရဲ႕ ေနထိုင္မႈပံုစံေတြဟာလည္း ေျပာင္းလဲလာၿပီး လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေပါင္း ၅၀ ခန္႔က ၿမိဳ႕ျပမွာ ေနထိုင္တဲ့လူဦးေရဟာ ကမၻာ့လူဦးေရရဲ႕ ၃၅ ရာခိုင္ႏႈန္းသာ ရွိခဲ့ရာကေန အခုအခါမွာ ၅၅ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ ေရာက္ရွိေနပါၿပီ။

အဲဒီလိုၾကီးမားလာတဲ့ ျမိဳ႕ျပဧရိယာေတြဟာ ၾကြက္၊ ရက္ကြန္း၊ ရွဥ့္၊ ေျမေခြး၊ ငွက္၊ ဝံပုေလြ၊ ေမ်ာက္စတဲ့ တိရစၦာန္ေတြနဲ႔ လူေတြကို ပိုမိုနီးစပ္ေစကာ ထိေတြ႕မႈလည္း ပိုမ်ားလာေစပါတယ္။ ဒီလိုေတာရိုင္းတိရစၦာန္ေတြဟာ ေတာထဲမွာ သူတုိ႔ဘာသာေနတာထက္ ၿမိဳ႕ျပေတြမွာ လူေတြရဲ႕စားၾကြင္းစားက်န္ေတြေၾကာင့္ သူတုိ႔အတြက္အစာေရစာ ပို ေပါမ်ားတာေၾကာင့္ ပိုမိုရွင္သန္ေပါက္ဖြားႏိုင္ၾကကာ ၿမိဳ႕ျပဧရိယာေတြကို ေရာဂါမ်ိဳးစံု ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲေပါက္ပြားရာ ေနရာေတြအျဖစ္ ေရာက္ရွိေစပါေတာ့တယ္။

ဒီလိုအေျခအေနေတြကေနတစ္ဆင့္ ေပါက္ဖြားလာတဲ့ ေရာဂါပိုးေတြဟာ ေရာဂါေဝဒနာအသစ္ေတြကို ယူေဆာင္လာၿပီး ကုသႏုိင္မယ့္ေဆးရွာေဖြဖို႔ အခ်ိန္ယူရတာေၾကာင့္ အႏၱရာယ္မ်ားလွပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ အစာအာဟာရျပည့္မီေအာင္ စားသံုးႏုိင္ျခင္းမရွိတဲ့ ၿမိဳ႕ျပေန အေျခခံလူတန္းစားေတြ၊ လူေတြအေနနဲ႔ ပံုမွန္စားေနက်မဟုတ္တဲ့ တိရစၦာန္အမ်ိဳးမ်ိဳးကို စားတတ္တဲ့ အေလ့အထရွိသူေတြအတြက္ ပိုလုိ႔အႏၱရာယ္ႀကီးပါတယ္။

လက္ရွိအခ်ိန္မွာ အစိုးရေတြနဲ႔ လူမႈအဖြဲ႕အစည္းေတြဟာ ကူးစက္ေရာဂါပိုးမႊားအသစ္ေတြကို ကမၻာႀကီး ေဖာက္ျပန္ေျပာင္းလဲလာမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ လကၡဏာတစ္ရပ္အျဖစ္ ရႈျမင္ျခင္းမရွိဘဲ သီးျခားစိန္ေခၚမႈတစ္ရပ္ အေနနဲ႔သာ ရႈျမင္လ်က္ရွိ တာဟာလည္း စိုးရိမ္စရာပါပဲ။

ၿမိဳ႕ျပေတြမွာ လူေတြရဲ႕စားၾကြင္းစားက်န္ေတြေၾကာင့္ အတြက္အစာေရစာ ပိုေပါမ်ားၿပီး တိရစၦာန္ေတြ ပိုမိုရွင္သန္ေပါက္ဖြားႏိုင္ၾကကာ ၿမိဳ႕ျပဧရိယာေတြကို ေရာဂါမ်ိဳးစံု ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲေပါက္ပြားရာ ေနရာေတြအျဖစ္ ေရာက္ရွိေစပါတယ္။ (ဓာတ္ပံု - Getty Images)

လက္ေတြ႕မွာေတာ့ လူသားေတြက သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ကို ေျပာင္းလဲေလေလ၊ ကမၻာႀကီးရဲ႕ ေဂဟေဗဒစနစ္ ယိုယြင္းပ်က္စီးေလေလျဖစ္ျပီး ေရာဂါပိုးမႊားအသစ္ေတြ ေပၚေပါက္လာႏုိင္ေျခလည္း ျမင့္မားလာမွာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လူသားေတြအေနနဲ႔ ေရာဂါပိုးမႊားအသစ္ေတြ ကူးစက္ခံမႈ၊ ေပါက္ဖြားမႈေတြအႏၱရာယ္ကို ေလွ်ာ့ခ်ႏုိင္ဖို႔ဆုိရင္ ေရာဂါပိုးမႊားေတြစတင္ဇစ္ျမစ္ခံရာ သတၱဝါေတြကို ယခုထက္ပိုျပီး စနစ္တက်ေလ့လာသုေတသနျပဳ မွတ္တမ္းတင္တာ၊ ျဖစ္ေပၚလာႏုိင္တဲ့ ေရာဂါအေျခအေနေတြကို ႀကိဳတင္ေလ့လာေဖာ္ထုတ္တာ၊ မိလႅာနဲ႔အမႈိက္စြန္႔ပစ္စနစ္ေတြကို အဆင့္ျမွင့္တင္တာ၊ အိမ္ေမြးတိရစၦာန္ဆုိင္ရာ ထိန္းခ်ဳပ္မႈေတြျပဳလုပ္တာေတြကို လုပ္ေဆာင္ရမွာျဖစ္သလို တစ္ဖက္မွာလည္း သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္နဲ႔ ေဂဟေဗဒစနစ္ကို ထိခိုက္ေအာင္လုပ္ေဆာင္ေနတာေတြကို ေလွ်ာ့ခ်ႏုိင္ဖို႔ အစီအမံေတြကိုလည္း ေဆာင္ရြက္ဖို႔ လိုအပ္လ်က္ရွိပါတယ္။

ေမာင္ၿဖိဳး
(BBC သတင္းဌာနတြင္ ေဖာ္ျပထားေသာ Coronavirus: Why are we catching more diseases from animals? By Prof Tim Benton ကိုဆီေလ်ာ္ေအာင္ ဘာသာျပန္ဆိုပါသည္။)

ဆက္စပ္သတင္း - ဝူဟန္ဗိုင္းရပ္စ္ကူးစက္မႈ မည္မွ်အထိ ဆိုးဝါးလာႏိုင္သနည္း

Author: Admin