တရုတ္ကအမ်ိဳးသမီးတစ္ဦးဟာ ၾကက္သြန္ျဖဴအစိမ္းေတြ အလြန္အကြ်ံစားျပီးတဲ့ေနာက္ ေဆးရံုတက္လိုက္ရပါတယ္။ (ဓာတ္ပံု - Getty Images)

လူအမ်ား စိုးရိမ္ပူပန္ရတဲ့ ေဘးအႏၱရာယ္ၾကီးတစ္ခုရွိလာတဲ့အခါ သတင္းမွား၊ သတင္းတုေတြ၊ ကာကြယ္နည္း အတုအေယာင္ေတြ၊ ယံုတမ္းစကားေတြ ေပၚထြက္လာတတ္တာ သဘာဝပါပဲ။ ယခုလတ္တေလာ ကမၻာနဲ႔အဝွမ္းစိုးရိမ္ပူပန္ေနၾကရတဲ့ COVID-19 ေခၚ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္နဲ႔ပတ္သက္လို႔လည္း အဲဒီလိုပဲ သတင္းမွားေတြ၊ သိပၸံနည္းက် အတည္မျပဳထားတဲ့ ကာကြယ္နည္းအတုအေယာင္ေတြ ေပၚထြက္လို႔ေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အယံုမမွားၾကေစဖို႔အတြက္ လတ္တေလာ လူအမ်ားၾကားပ်ံ႕ႏွံ႔ေနတဲ့ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ကာကြယ္နည္း အတုအေယာင္ေတြအေၾကာင္း BBC သတင္းဌာနမွာ ေဖာ္ျပထားတာကို ကိုးကားျပီး ျပန္လည္ေဖာ္ျပေပးလိုက္ပါတယ္။

(၁) ၾကက္သြန္ျဖဴ

ၾကက္သြန္ျဖဴစားတာဟာ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ကို ကာကြယ္ႏုိင္တယ္ဆုိျပီး Facebook မွာေရးေန၊ Share ေနၾကတာေတြ ကို ျမန္မာႏုိင္ငံက Facebook အသံုးျပဳသူေတြၾကားမွာ တင္မကဘဲ အျခားကမၻာ့ႏုိင္ငံအသီးသီးက လူေတြၾကားမွာလည္း အမ်ားၾကီးေတြ႔ေနရပါတယ္။

ၾကက္သြန္ျဖဴဟာ က်န္းမာေရးအတြက္ေကာင္းတဲ့ အစားအစာတစ္မ်ိဳးဆိုေပမဲ့လည္း ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္၊ ဒါမွမဟုတ္ ဗိုင္းရပ္စ္တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးကို ကာကြယ္ႏုိင္စြမ္းရွိတယ္ဆုိတဲ့ အေထာက္အထားမ်ိဳးေတာ့ မေတြ႕ရွိထားဘူးလို႔ ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕အစည္း(WHO)က တရားဝင္ထုတ္ျပန္ထားပါတယ္။

တစ္ဖက္မွာလည္း ၾကက္သြန္ျဖဴစားတဲ့အတြက္ ခႏၶာကိုယ္ကို မထိခိုက္ႏုိင္ဘူးဆုိေပမယ့္ တန္ေဆးလြန္ေဘးဆိုသလိုပဲ အလြန္အကြ်ံစားသံုးရင္ ဒုကၡျဖစ္ႏုိင္ေခ်ရွိပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးတစ္ဦးဟာ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ကာကြယ္ႏိုင္ေအာင္ ဆိုျပီး ၾကက္သြန္ျဖဴအစိမ္း ၁.၅ ကီလိုဂရမ္ေလာက္ စားျပီးတဲ့ေနာက္မွာ လည္ေခ်ာင္းေတြေရာင္ရမ္းကာ ေဆးရံုတက္လိုက္ရတဲ့ အေၾကာင္း South China Morning Post မွာ သတင္းတစ္ပုဒ္တက္လာတာကို ေတြ႕လုိက္ရပါတယ္။

ဟင္းသီးဟင္းရြက္ေတြစားတာနဲ႔ ေရလံုလံုေလာက္ေလာက္ ေသာက္တာဟာ ေယဘူယ်အားျဖင့္ က်န္းမာေရးအတြက္ ေကာင္းတယ္ဆုိေပမယ့္ အစားအစာတစ္မ်ိဳးမ်ိဳးက ဗိုင္းရပ္စ္တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးကို ကာကြယ္ႏုိင္တယ္ဆိုတဲ့ အေထာက္အထားမ်ိဳးေတာ့ လံုးဝေတြ႕ရွိထားရျခင္း မရွိပါဘူး။

(၂) ၁၅ မိနစ္တစ္ၾကိမ္ ေရေသာက္ေပးျခင္း

ဂ်ပန္ဆရာဝန္တစ္ေယာက္က ၁၅ မိနစ္တစ္ၾကိမ္ေရေသာက္ေပးရင္ ခႏၶာကိုယ္ထဲကဗုိင္းရပ္စ္မွန္သမွ်ကို ေဆးေၾကာေပး ႏုိင္တယ္လို႔ ေျပာတယ္ဆုိျပီး Facebook မွာေရးသား၊ မွ်ေဝေနၾကတာေတြကိုလည္း အမ်ားအျပားပဲ ေတြ႕ေနရပါတယ္။

ေရမွန္မွန္ေသာက္ျပီး ေရဓာတ္မခမ္းေျခာက္ေအာင္ ကာကြယ္ေပးတာဟာ က်န္းမာေရးအတြက္ေကာင္းေပမယ့္ ေရအမ်ားၾကီးေသာက္ေပးရံုနဲ႔ ခႏၶာကိုယ္ထဲက ဗုိင္းရပ္စ္ေတြေ ပ်ာက္ကင္းသြားဖို႔ ဒါမွမဟုတ္ ဗုိင္းရပ္စ္ မဝင္ေအာင္ကာကြယ္ဖို႔ဆိုတာ မျဖစ္ႏုိင္ပါဘူးလို႔ ပညာရွင္ေတြက သတိေပးထားပါတယ္။

(၃) အပူခံျခင္း နဲ႔ ေရခဲမုန္႔ေရွာင္ျခင္း

အပူခ်ိန္က ကိုရိုနာဗုိင္းရပ္စ္ကို ေသေစႏုိင္တာေၾကာင့္ ေနပူဆာလံႈေပးရမယ္၊ ေရခဲမုန္႔ေအးတဲ့ အစားအစာေတြ ေရွာင္ရမယ္ဆုိျပီးေတာ့ ယံုၾကည္ေနၾကသူေတြလည္း အမ်ားၾကီးရွိေနတာကို ေတြ႕ရပါတယ္။

ေရခဲမုန္႔နဲ႔အျခား ေအးတဲ့အစားအစာေတြကုိေရွာင္ရင္ ကိုရိုနာဗုိင္းရပ္စ္ကာကြယ္ႏုိင္တယ္ ဆုိတာဟာ လံုးဝကိုမွားယြင္းတဲ့ ကာကြယ္နည္းအတုအေယာင္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဗိုင္းရပ္စ္ေတြဟာ ေႏြရာသီကာလ ပူျပင္းတဲ့အခ်ိန္မွာ လူ႔ခႏၶာကိုယ္ျပင္ပမွာ ေကာင္းေကာင္းမရွင္သန္ႏုိင္ဘူး ဆိုတာ မွန္ေပမယ့္ လူ႔ခႏၶာကိုယ္ထဲေရာက္ျပီးသား ဗိုင္းရပ္စ္ကို ေနေရာင္ျခည္က ေသေစႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့ အေထာက္အထားမ်ိဳးေတာ့ လက္ရွိအခ်ိန္ထိ မရွိေသးပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ့္ရဲ႕ခႏၶာကိုယ္ကို ေနျပျပီး အပူေပးရံုနဲ႔ ကိုရိုနာဗုိင္းရပ္စ္ ေပ်ာက္ကင္းေစလိမ့္မယ္ ဆိုတာဟာလည္း ယံုတမ္းစကားအဆင့္သာရွိပါတယ္။

အိပ္ရာခင္း၊ မ်က္ႏွာသုတ္ပုဝါတုိ႔လို အသံုးအေဆာင္ေတြကို ၆၀ ဒီဂရီေလာက္နဲ႔ အပူေပးျပီး ေလွ်ာ္ဖြပ္တာဟာ ဗုိင္းရပ္စ္အႏၱရာယ္ ကာကြယ္ဖို႔အတြက္ ေကာင္းမြန္တဲ့နည္းလမ္းေတြျဖစ္ေပမယ့္ ကိုယ့္အေရျပားကို အပူေပးတာကေတာ့ မွန္ကန္တဲ့နည္းလမ္းမဟုတ္ဘဲ အခန္႔မသင့္ရင္ အပူေလာင္တာမိ်ဳးျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။

(၄) အံ့ဖြယ္တြင္းထြက္သတၳဳပစၥည္းမ်ား

ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ သိပ္မၾကားရေပမယ့္ အေနာက္ႏုိင္ငံေတြမွာေတာ့ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ကို ေပ်ာက္ကင္းေစႏုိင္တယ္ဆိုတဲ့ အံ့ဖြယ္တြင္းထြက္သတၳဳပစၥည္း အမ်ိဳးမ်ိဳးအေၾကာင္း ေျပာေနတာေတြ၊ ယံုၾကည္ေနၾကတာေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳးေတြ႕ရေနရပါတယ္။ ကလိုရင္းဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ ဆိုတဲ့ဆန္းၾကယ္သတၳဳတစ္မ်ိဳးဟာ ကင္ဆာဆဲလ္ေတြကို ေသေစႏိုင္ရံုသာမကဘဲ ကိုရိုနာဗုိင္းရပ္စ္ကိုပါ ေပ်ာက္ကင္းေစပါတယ္ဆုိျပီး တြစ္တာနဲ႔ အျခားဆိုရွယ္မီဒီယာေတြမွာ ေျပာဆိုေနၾကကာ ယံုၾကည္သူေတြကလည္း ယံုၾကည္လ်က္ရွိပါတယ္။ တကယ္တမ္းမွာ MMS လို႔ အတုိေကာက္ေခၚေနၾကတဲ့ အံ့ဖြယ္တြင္းထြက္သတၳဳပစၥည္းေတြကို ေသာက္သံုးေနၾကတာဟာ ကိုရိုနာနဲ႔ ကင္ဆာတုိ႔ကို မေပ်ာက္ကင္းေစႏိုင္ရံု သာမကဘဲ ခႏၶာကိုယ္ကိုပါ ထိခိုက္ေစႏိုင္ေၾကာင္း အေမရိကန္ FDA က တရားဝင္ထုတ္ျပန္ထားပါတယ္။

(၅) အိမ္တြင္းကိုယ္တိုင္လုပ္ လက္သန္႔ေဆး

ပိုးမႊားေသေစႏုိင္ေအာင္ စနစ္တက်ထုတ္လုပ္ထားတဲ့ လက္သန္႔ေဆးနဲ႔ လက္ကိုပံုမွန္ေဆးေၾကာေပးတာဟာ ကိုရိုနာနဲ႔ အျခားဗိုင္းရပ္စ္ေတြကို ကာကြယ္ေပးႏုိင္တယ္ဆုိတာ ဟုတ္ပါတယ္္။ ဒါေပမဲ့ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ကူးစက္မႈျမင့္တက္လာတဲ့ ႏုိင္ငံေတြမွာ အဲဒီလို စနစ္တက်ထုတ္လုပ္ထားတဲ့လက္သန္႔ေဆးေတြဟာ ဝယ္ယူလို႔မရေအာင္ ပစၥည္းျပတ္လပ္လာတာေၾကာင့္ ဆိုရွယ္မီဒီယာေတြေပၚမွာ အိမ္မွာတင္ကိုယ္တုိင္ လက္သန္႔ေဆးလုပ္ႏုိင္မယ့္ ပါဝင္ပစၥည္းေတြနဲ႔ လုပ္ပံုလုပ္နည္းေတြကို ေရးသားမွ်ေဝလာၾကပါတယ္။

ေဗာ့ဒ္ကာအရက္လည္းပါဝင္တဲ့ ဒီအိမ္တြင္းလက္သန္႔ေဆး လုပ္နည္းေတြအတုိင္း လုပ္ထားတဲ့ လက္သန္႔ေဆးေတြဟာ ဗုိင္းရပ္စ္ကို အမွန္တကယ္ ကာကြယ္ႏုိင္စြမ္းမရွိဘူးလို႔ ပညာရွင္ေတြက သတိေပးေထာက္ျပလ်က္ရွိပါတယ္။ စက္ရံုေတြကေန စနစ္တက်ထုတ္လုပ္ထားတဲ့ လက္သန္႔ေဆးေတြဟာ အယ္လ္ကိုေဟာကို အေျချပဳထားျပီး အယ္လ္ကိုေဟာ ၆၀ ကေန ၇၀ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိပါဝင္ကာ အျခားဗုိင္းရပ္စ္ပိုးမႊားေတြကို သတ္ႏုိင္တဲ့ ဓါတုပစၥည္းေတြလည္း ပါဝင္ေနပါတယ္။ အိမ္မွာတင္ ကိုယ့္ဘာသာ လက္သန္႔ေဆးလုပ္ဖို႔အတြက္ ေဗာ့ဒ္ကာ ဒါမွမဟုတ္ ေသာက္သံုးႏုိင္တဲ့ အရက္တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးကို အသံုးျပဳမယ္ဆုိရင္ ယင္းအရက္မွာ အမ်ားဆံုး အယ္လ္ကိုေဟာ ၄၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသာ ပါဝင္မွာျဖစ္ျပီး ဒါဟာ ေရာဂါပိုးမႊားေတြကိုကာကြယ္ဖို႔ မလံုေလာက္ဘူးလုိ႔ ပညာရွင္ေတြက ေထာက္ျပထားပါတယ္။

ဒါေတြကေတာ့ လက္တေလာကမၻာတဝန္း ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္နဲ႔ပတ္သက္ျပီး ထြက္ေပၚေနတဲ့ ကာကြယ္နည္း၊ ကုသနည္း အတုအေယာင္ေတြကို BBC သတင္းဌာနက လက္လွမ္းမီသမွ်ေဖာ္ျပထားတာကို ျပန္လည္ေဖာက္သည္ခ်ေပးတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

တစ္ကမၻာလံုးက အေတာ္ဆံုးပညာရွင္ေတြဟာ လက္ရွိအခ်ိန္မွာ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ကာကြယ္ေဆး၊ကုသေဆးေတြကို အပူတျပင္းရွာေဖြေနဆဲသာျဖစ္ျပီး လူေတြအေနနဲ႔ ကိုရိုနာဗုိင္းရပ္စ္ကူးစက္မခံရေအာင္ လိုက္နာသင့္တဲ့အခ်က္ေတြကိုလည္း သက္ဆုိင္ရာႏုိင္ငံရဲ႕ က်န္းမာေရးဝန္ၾကီးဌာနေတြကေနတစ္ဆင့္ ထုတ္ျပန္ေပးလ်က္ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ တရားဝင္ထုတ္ျပန္ထားတဲ့ သတင္းေတြကိုသာ ယံုၾကည္လုိက္နာၾကဖို႔နဲ႔ အေျခအျမစ္မရွိတဲ့ ယံုတမ္းစကားေတြကို အယံုမလြယ္ၾကဖို႔ တိုက္တြန္းလိုက္ရပါတယ္။

ေမာင္ၿဖိဳး
(ကိုးကား - Coronavirus: The fake health advice you should ignore By Reality Check team, BBC)

Author: Admin